«Шу-Іле тауларының негізгі ботаникалық аймақтары: сараптамалық бағалаудан қорғалуын ұйымдастыруға дейін» тақырыбында дөңгелек үстел

Біздің институттың ботаник мамандары, «Таңбалы» мемлекеттік-музейлік қорығының өкілдері, Қазақстанның биоәртүрлілікті сақтау қауымдастығы және басқа қоғамдық ұйымдардың сарапшылары, тәуелсіз сарапшылар Шу-Ілі тауларында негізгі ботаникалық аймақтарды (НБА) анықтау жұмыстарының қорытындыларын талқылады және ұлттық негізгі ботаникалық аймақтар желісін қалыптастыру бойынша бірден-бір маңызды қадамдарды белгіледі.

Негізгі ботаникалық аймақтарды анықтау жұмыстары Ботаника және фитоинтродукция институтымен 2010 жылдардың ортасынан бері жүргізіліп келеді, алайда соңғы жылдары бұл іс-шара сапалық жаңа деңгейге көтерілді. Қабылданған резолюцияда 2023–2025 жылдары Қазақстанда сенімді ғылыми-әдістемелік база қалыптасқаны атап көрсетілді: НБА-ны халықаралық икемді әдістемеге бейімдеу жүргізіліп, оны Әртүрліліктің негізгі аймақтары (ӘНА) тәсілімен үйлестіру қамтамасыз етілді; пилоттық аумақтар анықталып сипатталды, олардың ішінде «Шу-Іле таулар ландшафттары» және «Таужолы» бар. «Шу-Іле таулар ландшафттары» НБА үшін 214 жоғары сүзілісті тамырлы өсімдік түрі тіркелді, тиісті деректер жиынтығы GBIF-те жарияланды. Жүргізілген жұмыстар Қазақстанның палеоэндемигі Incarvillea semiretschenskia-ны жойылу қаупін бағалауға және оны Халықаралық Қызыл тізбек критерийлері бойынша жаһандық түрде қауіп төнген түр мәртебесіне ие етуге мүмкіндік берді.

Сонымен қатар қатысушылар жүйелік маңызды кедергіге назар аударды — өсімдіктер жабық қорғалатын аумақтарға енгізу мен олардың мемлекеттік қорғау механизмдеріне нақты интеграциясы арасындағы алшақтық. Себептерінің қатарында құқықтық шектеулер (қолданыстағы Қорғалатын табиғи аумақтардағы қорғаныс режимін күшейту қиындықтары), өсімдіктерді қорғауға жеткілікті басымдық берілмеуі және ұзақмерзімді мониторингті қаржыландырудың тапшылығы аталды.

«Шу-Іле таулары ландшафттары» НБА бойынша басым бағыттағы іс-шаралар ретінде қатысушылар «Таңбалы» мемлекеттік тарихи-мәдени және табиғи қорығы-мұражайымен белсенді ынтымақтастық орнату, бірлескен ғылыми-зерттеу жоспарын әзірлеу, сондай-ақ аумақтың қорғалу мәртебесін күшейтудің мүмкін құқықтық механизмдерінің бірі ретінде ЮНЕСКО дүниежүзілік мұра нысанын кеңейту процедураларын қарастыруды ұсынды.

Сонымен қатар бастаманы әрі қарай дамыту үшін мына қадамдар ұсынылды: флористикалық тұрғыдан бай аймақтарды белсенді экспедициялық зерттеу, азаматтық ғылым деректерін, оның ішінде iNaturalist платформасын интеграциялау, аумақтарды сипаттаудың біртұтас стандарты бекіту, жүйелік деңгейде — OECM («биоәртүрлілікті сақтау бойынша басқа тиімді аумақтық шаралар») және қолданыстағы Қорғалатын табиғи аумақтар ішінде «қатаң аймақтарды» құқықтық тұрғыдан қарастыру.

Қатысушылар бұл жұмыстың Қазақстанның 2030 жылға дейінгі биоәртүрлілікті сақтау және рационалды пайдалану тұжырымдамасы жобасында белгіленген мемлекеттік басымдықтарға сәйкес келетінін атап өтті.