2021-2023 жылдар аралығында біз BR10264557 «Ресурстық әлеуетті тиімді басқарудың ғылыми негізі ретінде Алматы облысының флорасы мен өсімдік ресурстарының қазіргі экологиялық жағдайын кадастрлық бағалау» ғылыми-техникалық бағдарламасы аясында Ботаника және фитоинтродукция институтының ғалымдары жасаған экспедициялар, ғылыми еңбектер, зерттеулер, жаңалықтар, жинақтарды толықтыру және басқа да ауқымды жұмыстар туралы үнемі жазып отырдық. Ал бүгін біз осы бағдарламаның қорытындысын шығарып жатырмыз. Толығырақ…
Республиканың экономикалық дамыған аймақтарының бірі ретінде Алматы облысының ресурстық әлеуетін тұрақты пайдалану мақсатында флора құрамдас бөліктеріне кешенді бағалау жүргізілді.
Бағдарламаның әзірлеушісі және негізгі орындаушысы – ҚР ЭТРМ ОШЖДК «Ботаника және фитоинтродукция институты» ШЖҚ РМК және оның филиалдары: Іле ботаникалық бағы, Жезқазған ботаникалық бағы, Астана ботаникалық бағы; Бағдарламаның бірлескен орындаушылары «География және су қауіпсіздігі институты» АҚ, ЖШС Ө.О.Оспанов атындағы «Қазақ топырақтану және агрохимия» ғылыми-зерттеу институты.
Бағдарламаның міндеттері халықаралық келісімдерге, мемлекеттік бағдарламаларға және заңдарға сәйкес Қазақстанның өсімдік ресурстарын сақтауға және тұрақты басқаруға бағытталған: Биологиялық әртүрлілік туралы конвенция; Генетикалық ресурстарды пайдаланудан алынатын пайданы әділ және тең бөлу туралы Нагоя хаттамасы; Өсімдіктерді сақтаудың жаһандық стратегиясының ұзақ мерзімді мақсаттары; «Қазақстан-2050» Стратегиясы: Жаңа саяси бағыт; «Өсімдіктер әлемі туралы» Қазақстан Республикасының Заңы.
Бағдарлама келесі мәселелерді шешті:
1) флораның түрлік құрамын түгендеу;
2) аумақты фитоценоздық бағалау;
3) микобиотаның түрлік құрамын түгендеу;
4) шаруашылық жағынан құнды түрлердің ресурстық әлеуетін бағалау;
5) Қазақстанның табиғи флорасының тұқым банкінде сақталатын шаруашылық-құнды түрлер тұқымдарының Атласын қалыптастыру және әзірлеу;
6) жоғары сатыдағы өсімдіктердің сирек түрлерін, балдырларды, саңырауқұлақтарды және сирек өсімдіктер қауымдастығын анықтау;
7) бөтен инвазиялық түрлерді анықтау;
8) Алматы облысының ботаникалық бақтарының тірі өсімдіктерінің коллекциялық қорларын зерделеу, сақтау және толықтыру;
9) генетикалық мұрағатты толықтыру үшін жеміс ормандарының биоалуантүрлілігін түгендеу және жеміс өсімдіктерінің экономикалық құнды белгілері мен қасиеттері бар перспективалы түрлері мен нысандарын іріктеу;
10) Алматы облысының зерттелетін аумақтары флорасының қазіргі экологиялық жағдайын бағалау, алынған нәтижелерді кеңінен насихаттау.
Барлық тапсырмаларды ғалымдарымыз сәтті орындады. Ғылыми-техникалық бағдарламаны іске асыру Алматы облысының өсімдіктер дүниесінің құрамдас бөліктерінің бастапқы кадастрлық түсірілімін жүргізуге және ағымдағы экологиялық жағдайын бағалауға мүмкіндік берді, оның материалдары мемлекеттік кадастр және өсімдік ресурстарының мониторингі, табиғатты қорғау шараларын болжау және Қазақстанның басқа аймақтарында осыған ұқсас зерттеу жұмыстарын жүргізу.
Зерттеу нәтижесі 5 кадастрларды жариялау болды:
Алматы облысының шаруашылық құнды өсімдіктердің ресурстық түрлерінің кадастры.
Алматы облысының өсімдіктер кадастры.
Алматы облысы флорасының жоғары тамырлы өсімдіктердің кадастры.
Алматы облысының микобиота кадастры.
Алматы облысының альгофлора кадастры.
6 каталог жарияланды:
Бас Ботаникалық бақтың тірі өсімдіктерінің коллекциялық қорының каталогы.
Жезқазған ботаникалық бағының тірі өсімдіктерінің коллекциялық қорының каталогы.
Іле ботаникалық бағының тірі өсімдіктерінің коллекциялық қорының каталогы.
Астана ботаникалық бағының тірі өсімдіктерінің коллекциялық қорының каталогы.
Алматы облысының сирек және жойылып бара жатқан флора түрлерінің каталогы.
Алматы облысының ерекше бағалы жабайы жеміс өсімдіктерінің каталогы.
Басылған кітаптар мен брошюралар:
Жетісу Бояулары. Краски Семиречья (фотоальбом)
Алматы облысы өсімдіктерінің тұқым атласы.
Алматы облысының жасыл кітабы: қорғауды қажет ететін сирек өсімдіктер қауымдастығы.
Алматы облысының қара кітабы.
Қазақстан флорасын кешенді кадастрлық бағалауға арналған әдістемелік құрал.
Жан-жақты зерттеу нәтижесінде келесі мәліметтер алынды:
Тамырлы өсімдіктер флорасының аннотацияланған тізімі 748 туыс пен 126 тұқымдастың 3039 түрін ұсынады. Микобиотаның аннотацияланған тізіміне 3 патшалық, 22 класс, 84 отряд, 260 тұқымдас, 770 туыс саңырауқұлақтардың 2864 түрі, саңырауқұлақ тәрізді организмдер және қыналар кіреді. Балдырлардың аннотацияланған тізімі 185 туыс, 102 тұқымдас, 40 отряд, 16 кластың 1276 түрінен тұрады.
Өсімдік әлемінің барлық алуан түрлілігінің 132 түрі сирек кездесетін және жойылып бара жатқан түрлерге жатқызылған (117-сі жоғары сатыдағы өсімдіктер, 12-сі саңырауқұлақтар, 3-і балдырлар). Өсімдік бірлестігінің алуан түрлілігінің ішінде қорғауды қажет ететін 32 сирек кездесетіні анықталды, олар Жасыл кітапқа енгізілді. Инвазивті бөтен өсімдіктер түрлерінің қара кітабына ағаш тектес өсімдіктердің 42 таксоны және 29 шөптесін өсімдіктер кіреді.
Зерттеу кезеңінде бағдарламаны жүзеге асырушылар: 63 ғылыми мақала жариялады, оның ішінде: рейтингі жоғары журналдарда 9 мақала (Q1, Q2, Q3). Алынған: 4 қорғау құжаты (авторлық куәліктер) және 3 енгізу туралы куәлік, ҚР ЭТРМ ОШЖДК дамыту басқармасының басшысы қол қойған.
